خدمات خانه بهداشت

خدماتی که درخانه بهداشت به مراجعین ارائه میشود

تعريف: خانه بهداشت محيطي ترين واحد روستائي ارائه  خدمت در نظام شبكه هاي بهداشتي درماني كشور است . هر خانه بهداشت بسته به شرايط جغرافيايي- به ويژه امكانات ارتباطي و جمعيت – يك يا چند روستا را تحت پوشش خود دارد.

وظايف بهورزان در خانه هاي بهداشت:

- سرشماري سالانه و ثبت اطلاعات:

هر خانه بهداشت، در شروع كار و در آغاز هر سال، بايد اطلاعات آماري كاملي از منطقه تحت پوشش خود جمع آوري كند. براي اين كار، منازل هر يك از روستاهاي تحت پوشش طبق نظم خاصي شماره گذاري مي شود. تعداد خانوارها و تعداد افراد هر خانوار به تفكيك نام، سن جنس، نسبت با سرپرست خانوار، شغل و ميزان سواد، بارداري، معلوليت و بيماري مزمن و تغييرهاي جمعيتي خانوار(ازدواج، مرگ، مهاجرت) و ... ثبت مي گردد. مشخصات مجتمعهاي موجود (آب، فاضلاب، نوع مصالح بكار رفته در مسكن و دفع فضولات....)، شرايط محيطي(را ه ارتباطي، فاصله ها، اماكن عمومي و...)، چگونگي مواد غذايي و تغذيه مردم و نيز ساير اطلاعات لازم در پرونده خانوار ثبت مي شود. براي اين مقصود، تهيه فرمهاي خلاصه و حتي المقدور آسان و ساده اهميت بسياري دارد. پس از سرشماري اوليه يا سالانه، گروههاي سني، جنسي، شغلي و... كه برنامه مراقبت بهداشتي معيني دارند، دسته بندي، ثبت و برنامه مراقبت بهداشتي آنها تنظم مي گردد.  با جمع آوري و دسته بندي اين اطلاعات وسعت عمل، حجم فعاليت و ميدان عملياتي خانه بهداشت روشن مي شود.

-آموزش بهداشت عمومي

- مشكل ترين، مهمترين و اميد بخش ترين نقش خانه بهداشت، آموزش بهداشت است . بعلت ظرافت، بردباري و دقت فراواني كه در اين كار لازم است، انتظار مي رود وقت زيادي را بخود اختصاص دهد.

خانواده و مدرسه، كه بيش از دو سوم هدفهاي آموزشي بهداشت عمومي را در خود دارد، مناسبترين و بارورترين عرصه هاي اين فعاليت است. اگر آموزشهاي خانه بهداشت در اين عرصه ها بخصوص در مدرسه، موفقيت آميز باشد، معلمان در مدرسه و كودكان در خانه تداوم بخش مفاهيم مورد نظر خواهند بود. كودك به اقتضاي قدرت فراگيري با سرعت بيشتري به تغيير رفتار دست مي يابد، اين رفتارهاي تغير يافته را به ميان خانواده مي برد و عادتهاي نو و صحيح را به ديگران انتقال مي دهد. اين كيفيت نه تنها در حال حاضر بر مجموعه آگاهيها و رفتار خانواده اثر مستقيم مي گذارد بلكه آشنايي و آميختگي نسل آينده را نيز با مفاهيم و رفتار بهداشتي افزون تر مي سازد. بعبارت ديگر خارج ساختن نقش آموزش بهداشت از قالب تنگ موجود، شايد تنها راه تأمين و تضمين آگاهيهاي بنياني و مؤثر بهداشتي باشد. در اين راه فراهم آوردن موجبات آموزشي معلمان مدارس روستايي و كساني كه با جمعيتهاي گروهي سر وكار مستمري دارند نقشي سازنده و پرسود خواهد داشت. بخش عمده ديگري از آموزشهاي بهداشت در جريان مراقبتها و بصورت چهره به چهره خواهد بود كه مؤثرترين طرق آموزش بهداشت است.

- تشكيل گروههاي داوطلب و شوراهاي محلي بهداشت

اگر ضابطه انتخاب فرد بومي درست انجام گيرد، بدليل آشنايي عميق پرسنل بخش بومي با آداب و رسوم محل، باورها و اعتقادهاي مردم و استفاده از گويشهاي محلي امكان برقراي ارتباط پرسنل بخش خانه بهداشت با جامعه و نفوذ آموزشهاي آنان در مردم محل خدمت بيشتر خواهد بود. جلب اعتماد مردم موجب مي گردد كه علاقمندي و گرايش آنان براي مشاركت در فعاليتهاي بهداشتي افزايش يابد. مشاركت و مداخله مردم در خدمات بهداشتي كه عامل تعيين كننده اي براي مراقبت از خويش(self-care) و خود اتكايي (self-reliance) جامعه است، بايد اساسي ترين خط مشي نظام بهداشتي كشور باشد. در اين راستا پرسنل بخش بومي خانه بهداشت مناسبترين گروه براي پايه گذاري و گسترش اين مشاركتها بشمار مي روند. مثلاً ، استفاده پرسنل بخش از بستگان و دوستان خويش براي انجام بعضي از كارها مثل پيگيري و تبليغ كساني كه در موعد مقررمراجعه نمي كنند و يا نامنظم مراجعه مي نمايند، انجام برخي از خدمات نظير وزن كردن زنان حامله و كودكان، درست كردن محلول ORS و... مي تواند مقدمه اي باشد كه بتدريج به تشكيل گروههاي داوطلب، در زمينه هر يك از خدمات و تشكيل شوراهاي محلي بهداشت منجر گردد.

- مراقبت از زنان باردار:

- نگهداري آمار دقيق و تشكيل پرونده براي كليه زنان باردار پيگيري آنها در مراحل مختلف پيشرفت حاملگي

- تكميل فرم مراقبت دوران بارداري در اولين ديدار زن باردار، ثبت سوابق و نتجه زايمانهاي قبلي، درج نتايج اولين معاينه در فرم مراقبت

- برآورد تاريخ تقريبي زايمان و درخواست آزمايشهاي تشخيصي لازم

- در ديدارهاي بعدي: زنان باردار در شش ماه اول حاملگي ماهي يكبار، در ماه هفتم و هشتم دوبار و در ماه نهم هر هفته يكبار تحت مراقبت قرار مي گيرد، تا دوران حاملگي را با شرايط مناسبي به پايان برسانند. سنجش پيشرفت حاملگي، آموزش زن باردار در مورد تغذيه، ورزش، پوشاك، مراقبت از پستانها، اهميت دادن آغوز ، تغذيه با شير مادر و ساير مراقبتهاي دوران بارداري، تزريق واكسن كزاز يا تؤام ، آموزش طرز مراقبت صحيح از نوزاد، روش درست شير دادن، تغذيه شير خوار و...

- اعزام زنان باردار نيازمند مراقبتهاي ويژه به مركز بهداشتي درماني مربوطه

- مساعدتهاي لازم براي تأمين امكان زايمان سالم و بهداشتي براي زنان حامله تحت نظر، اعم از همكاري با ماماي محلي يا معرفي و فراهم آوردن تسهيلات لازم براي اعزام آنها به مركز بهداشتي درماني و ثبت جريان و نتيجه زايمان در پرونده مادر.

- آموزش مراقبتهاي بعد از زايمان و كمك به انجام آنها

مراقبت از كودكان 8-0 سال

- تکامل کودک ازدوران جنینی آغاز میشود وبامراقبت وتغذیه مطلوب دردوران بارداری , فرصت رشد وتکامل مطلوب کودک که حق طبیعی اوست فراهم میشود. مهمترین دوران تکامل مغزی کودک دردوسال اول زندگی است که نقش قابل ملاحظه ای برعملکرد ذهنی , جسمس,روانی,اجتماعی وایمنی کودک دارد تجربیاتی که کودک درسالهای سوم تاپنجم زندگی کسب میکند اورا برای کسب مهارتهای اجتماعی ویادگیری دردوران مدرسه آماده میسازد. تجربیات ومهارتهای کودک دردوران 8-6 سالگی که بدوورود به مدرسه است درقدرت یادگیری اودر دوران تحصیل حیاتی است . بنابراین مراقبت ازکودک , حمایت , آموزش ورشد وتکامل مطلوب , ازدوره لقاح آغاز میشود ونه تنها مراقبت کودک بلکه مراقبت ازمادر نیز برای بقاء رشدوتکامل کودک حائز اهمیت است .

- کودکانی که ازمراقبت مطلوب برخوردار هستند در آموزش وسایر خدمات اجتماعی ازبقیه جلوترهستند . توان تولید بیشتری دارند وبه قانون بیشتر احترام میگذارند , لذا هزینه های آینده برای آموزش , بهداشت وهزینه های اجتماعی کاهش خواهد یافت وسرمایه های اجتماعی فزونی می یابد.

توجه خاص به تکامل آنها درسنین زیر 8سال وبه ویژه زیر 5 سال از , ازاهمیت ویژه ای برخوردار است

برنامه مراقبت کودک سالم به دنبال یافتن راهی برای جداکردن کودکان سالم ازکودکان به ظاهر سالم یا مستعد به بیماری است که هنوز نشانه های بیماری درآنها مستقر نشده است . درحقیت هدف این برنامه طراحی نظام غربالگری استاندارد مراقبت کودکان صفرتا هشت سال واجرای آن میباشد.

خلاصه ارزيابي وطبقه بندي براي تمام كودكان كمتر از 8 سال

ازمادر درمورد سلامت كودك سوال كنيد

اگر براي مراقبت هاي دوره اي مراجعه كرده است مراحل زير رادنبال كنيد

(اگر براي مراقبت ويژه آمده است مراقبتهاي پيگيري رابه عمل آوريد)

 

كنترل كودك ازنظر نشانه هاي خطر، وضعيت عمومي

كنترل كودك كمتراز 2ماه از نظر وضعيت زردي

كنترل كودك ازنظر وضعيت وزن

كنترل كودك ازنظر وضعيت قد

كنترل كودك ازنظر وضعيت دورسر

كنترل كودك ازنظر دهان ودندان

كنترل كودك ازنظر وضعيت بينايي

 

كنترل كودك ازنظر وضعيت تكامل

وضعيت واكسيناسيون ومكمل هاي دارويي كودك راكنترل كنيد وتصميم بگيريد آيا امروز نياز به واكسن يا داروي مكمل دارد ؟

سپس توصيه هاي لازم راارائه وبامادر مشاوره كنيد

 

 

تنظيم خانواده

- آموزش ، اجرا و پيگيري برنامه هاي تنظيم خانواده در زنان 10 تا 49 ساله شوهردار اين گروه ماهي يكبار مورد مراقبت قرار مي گيرند.

آموزش و مراقبتهاي تغذيه اي

مواد غذائي، چكونگي پخت و مصرف آنها در مناطق مختلف كشور، تابع شرايط اقليمي- جغرافيايي، سنتها و عادات مردم آن ناحيه است. شناخت اين ويژگيها، تعيين علل و نوع كمبودهاي غذايي بايد به دقت مورد توجه قرار گيرد. جا دارد كه آموزشهاي خانه بهداشت بطور عمده در جهت يافتن راههاي استفاده صحيح از مواد غذايي موجود عادت كنند و بتدريج مواد غذايي لازم و جديد در عادتهاي غذايي آنان را يابد. مثلاً اگر كارشناسان تغذيه مراكز بهداشت استانها ضمن بررسيهاي خود براي شناخت منابع غذايي رايج در منطقه، كمبودي در مصرف سبزيهاي تازه ملاحظه كنند. بايد طبق برنامه ريزي دقيقي محوطه حياط خانه هاي بهداشت را به عرصه اي براي كاشت انواع سبزيها، گوجه فرنگي و ... بدل كنند و طرز كاشت، برداشت و استفاده از مواد مذكور را توسط بهورزان عملاً به مردم بياموزند. نگهداري و پخت صحيح مواد غذايي قابل دسترس نيز بايد قسمت ديگري از فعاليتهاي خانه هاي بهداشت باشد.

در ادامه مطلب مراجعه نمایید

ادامه نوشته

ده علامت مهم که باید به پزشک مراجعه کنید

ده علامت مهم که باید به پزشک مراجعه کنید

 

 

همانطور که می‌دانید بعضی از علائم آن قدر واضح هستند که باید برطرف شوند. علائمی از قبیل درد قفسه سینه، شکم یا خونریزی بدون دلیل. اما بعضی علائم خیلی مشخص نیست و شما نمی‌دانید که باید به پزشک مراجعه کنید یا نه. در زیر علائم هشدار دهنده‌ای وجود دارند که مطالعه آنهابرای شما ارزشمند است چراکه آگاهی از آنها می تواند تغییراتی مهم در کیفیت زندگی شما ایجاد کند و یا حتی سبب افزایش طول عمر شما گردد.

10 علائم زیر را نادیده نگیرید.
1- کاهش وزن بدون دلیل
اگر بدون هیچ دلیلی وزن کم می‌کنید، با دکتر خود در میان بگذارید. کاهش وزن غیر عمدی می‌تواند 5 درصد از وزن فرد را در ماه و 10 درصد از وزن را در 6 تا 12 ماه کاهش دهد. این کاهش وزن به علل مختلف ایجاد می‌شود. عللی همچون تیروئید پرکار، افسردگی، بیماری کبد، سرطان یا اختلالاتی غیر سرطانی، اختلالاتی که در جذب مواد مغذی ایجاد می‌شوند.

2- تب پیوسته و مداوم
اگر سیستم ایمنی نرمال و طبیعی دارید و تحت هیچ درمانی نیستید (شیمی درمانی یا موارد دیگر) اما تب شما بالای 38 درجه سانتیگراد می‌باشد و یک هفته یا بیشتر طول می‌کشد حتما باید چک شوید. یا اگر سرما خوردگی دارید و تب شما بالای 4/39 درجه سانتیگراد است به پزشک مراجعه کنید. اگر مشکلی در سیستم ایمنی بدن دارید یا دارویی برای آن مصرف می‌کنید، تب نمی‌تواند به عنوان علامت هشدار دهنده باشد، پزشک یا دکتر غدد به شما آگاهی لازم را می‌دهد.

تب پایا می‌تواند علامت عفونت پنهان باشد، که شاید مربوط به عفونت دستگاه ادراری یا سل باشد. درمواقع دیگر، شرایط وخیم تر- مثل تومور غدد لنفاوی- سبب تب پایا یا طولانی می‌شود. تب به علت عفونت‌های قابل درمان، مثل عفونت‌های دستگاه ادراری شایع می‌باشد. اما اگر تب کم، بیشتر از دو هفته طول کشید به دکتر مراجعه کنید. بعضی بیماری‌های مهم مانند سل و بعضی اختلالات ایمنی می‌توانند سبب تب پیوسته و مداوم شوند.

3- تنگی نفس
احساس کوتاهی در نفس کشیدن ( کم آوردن نفس)، به غیر از نفس تنگی به خاطر گرفتگی بینی یا ورزش کردن، می‌تواند علامت یک مشکل اساسی باشد. اگر موقع نفس کشیدن مشکل دارید یا خس خس می‌کنید حتما به اورژانس مراجعه کنید. تنگی نفس بدون تقلا یا با تقلا موقع دراز کشیدن، باید هر چه سریع‌تر بررسی شود. عوامل تنگی نفس شامل موارد زیر می‌شود: بیماری مزمن انسدادی ریه، برونشیت مزمن، آسم، مشکلات قلبی، دلشوره، آشوب و اضطراب، سینه پهلو، انسداد عروق ریوی (آمبولیسم) و فیبروز ریوی و افزایش فشار ریوی

4- تغییر بدون دلیل در عادات مزاج
اگر مشکلات زیر را دارید یا پیدا کردید به پزشک مراجعه کنید.
*اسهال شدید که بیش از دو روز طول بکشد.
*اسهال معمولی که یک هفته به طول انجامد.
*اگر یبوست بیشتر از دو هفته طول کشید.
*اسهال خونی
*مدفوع سیاه رنگ

تغییر در عادات مزاج می‌تواند علامت یک عفونت باکتریایی باشد- همچون کمپیلو باکتر یا سالمونلا- یا یک عفونت انگلی و ویروسی. در میان دیگر عوامل، بیماری التهابی روده یا سرطان روده بزرگ می‌توانند مهم باشند.

5- تغییرات روحی
اگر موارد زیر اتفاق افتاد باید به طور اورژانسی توسط پزشک بررسی شوند.
*افکار گیج کننده تدریجی یا ناگهانی
*عدم درک مکان و زمان (عدم هوشیاری کامل)
*رفتار خشونت آمیز ناگهانی
*وجود توهماتی که هرگز قبلا آنها را تجربه نکرده است

تغییرات در رفتار یا افکار امکان دارد مربوط به عفونت، ضربه به سر، سکته، قند خون پایین یا دارویی خاص باشد. بخصوص دارویی که اخیرا شروع به مصرف آن نموده‌اید.

6- سردرد‌های خیلی شدید یا جدید (مخصوصا اگر بیشتر از 50 سال دارید)سریعا به دنبال بررسی پزشکی علت سردرد خود باشید اگر:

*دچار سردرد شدید و ناگهانی شدید، که اغلب سردرد برق آسا نامیده می‌شود، چون که مثل یک تندر و رعد و برق به طور ناگهانی ایجاد می‌شود.

*سردردی که به همراه تب، سفتی گردن، کهیر یادانه های قرمز رنگ کوچک، گیجی، تشنج، تغییر در بینایی، ضعف، کرخ شدگی و بی‌حسی یا سوزن سوزن شدن، اشکال در صحبت کردن، ایجاد حساسیت یا درد در لمس پوست سر و یا هنگام جویدن

*سردردی که بعد از ضربه‌ی سر شروع و یا شدیدتر می‌شود.
این علائم سردرد ممکن است به علت سکته، التهاب رگ‌های خونی، مننژیت، تومور مغزی، آنوریسم یا خونریزی در مغز به علت ضربه سر ایجاد ‌شوند.

7- کاهش دید ناگهانی، ناتوانی در صحبت کردن و حرکت کردن به طور موقتی
اگر با این علائم مواجه شدید، بدانید که اینها علائم یک حمله یا سکته گذرا هستند. اگر علائم زیر را مشاهده کردید حتما به اورژانس مراجعه کنید.
*تاری دید ،لرزش نور یا تصویر، فقدان بینایی، به طورناگهانی
*بی‌حسی و یا گز گز صورت، بازو و پا در یک سمت بدن
*ناتوانی در حرف زدن،یا صحبت کردن به صورت حرفهای نامفهوم
*سردرد برق آسا، سر گیجه ناگهانی
*عدم تعادل در ایستادن یا افتادن

8- فلاش‌های نور و یا جرقه زدن
حس ناگهانی مثل چشمک یا جرقه زدن نور می‌تواند نشان شروع یک مشکل در شبکیه باشد. مراقبت‌های به موقع برای حفظ چشم نیازی ضروری می‌باشد.

9- با وجود کم غذا خوردن، احساس سیری می‌کنید (سیری زودرس)
اگر موقع غذا خوردن احساس سیری می‌کنید و بیشتر از یک هفته حالت تهوع و استفراغ دارید حتما به پزشک مراجعه کنید. گاهی عوامل این عوارض مشکلات لوزالمعده، معده یا تخمدان می‌باشد.

10- مفصل قرمز و متورم
این علائم هشدار دهنده به خاطر عفونت مفصل ایجاد می‌شوند که باید خیلی زود رسیدگی شود و از انتقال باکتری به دیگر قسمت‌های بدن جلوگیری به عمل آورد. دیگر علل آن نقرس یا بعضی از انواع آرتروز می‌باشد، مثل آرتریت روماتوئید.

مواد غذایی مورد نیاز خانم های باردار

كارشناسان تغذيه توصيه هاي عمومي زير را به شما ارايه ميدهند و شما موظف خواهيد بود كه وعده ها و ميانوعده هاي غذايي تان را آنچنان تنظيم نماييد كه شامل مواد غذايي زير باشد 1-نان و غلات و برنج  2- ميوه ها و سبزيجات  3- پنير، ماست و شير  4- گوشت سفيد و قرمز، ماهي، حبوبات، تخم مرغ و دانه ها  5- چربي ها و روغن ها و قند ها. اين مواد اگر چه مغذي نيستند اما ميتوانند انرژي بالايي توليد كنند. اين مواد البته بايد در مقادير پايين مصرف گردند.  همچنين توصيه ميشود بعد از برنامه ريزي در مورد رژيم هاي غذايي تان آن را به كارشناسان تغذيه نشان داده و در مورد اينكه آيا رژيم غذايي تان حاوي تمام گروههاي غذايي هست يا نه و اينكه آيا از لحاظ تغذيه اي براي شما كفايت ميكند يا خير از او راهنمايي بخواهيد.  تهوع بارداري  در دوران بارداري حتي اگر شما بسيار خوب از خودتان مراقبت نماييد و از رژيم غذايي مناسبي هم برخوردار باشيد باز هم ممكن است كه از عارضه تهوع بارداري رنج ببريد. اين عارضه معمولا در سه ماهه اول بارداري بروز مي كند. هيچ نوشدارويي براي از بين بردن تهوع صبحگاهي وجود ندارد اما توصيه هايي هست كه ميتواند شما را تخفيف علائم اين عراضه كمك نمايد.  v هر شب قبل از اينكه به رختخواب برويد و همچنين صبح ها قبل از اينكه از رختخواب برخيزيد يك تكه نان سوخاري و يا بيسكوييت نمك دار مصرف نماييد.  v تعداد وعده هاي غذايي را افزايش و مقدار آنها را كاهش دهيد.  v از خوردن غذاهاي چرب و روغن دار خودداري نماييد.  v بجاي اينكه همراه غذاها آب مصرف نماييد آنرا بين وعده هاي غذايي مصرف نماييد.  v از مصرف زياده از حد چاي و قهوه خودداري نماييد.  در مصرف غذاهاي پرادويه، كرمها و سبزيجات خيلي معطر نظير پياز زياده روي نكنيد.  استفاده از همه گروههاي غذايي دوران بارداري ، مولد شرايط جديد زيستي و رواني براي مادر است . از جنبه هاي مختلف ، تغذيه در اين دوران از اهميت و حساسيت زيادي برخوردار است . بنابراين لازم است که مادران باردار، رژيم تغذيه اي متفاوت با شرايط عادي و متناسب با شرايط بارداري براي خود در نظر بگيرند. در اينجا، رژيم غذايي کاملي که مادران در دوران بارداري بايد رعايت کنند از نظرتان مي گذرد: الف : انرژي براي تامين سوخت وساز بدن مادر و رشد جفت و جنين مورد نياز است . منابع تامين کننده آن ، انواع نان ، برنج ، سيب زميني ، ماکاروني و انواع روغنهاي مايع و جامد (روغن زيتون ، کره و خامه ) است البته با وجود اين که نياز به انرژي در اين دوران افزايش پيدا مي کند، بايد توجه داشت که بيش از اندازه از اين مواد مصرف نکنيم . ب. پروتئيني که براي ساخته شدن بافتهاي بدن مادر و جنين مورد نياز است . از گوشت قرمز، گوشت سفيد، تخم مرغ ، شير، ماست و حبوبات تامين مي شود. ج. ويتامين و املاح که براي حفظ سلامت بافتهاي جنين و مادر و انجام طبيعي فعاليت هاي بدن مورد نياز هستند. ويتامين ها و املاح در ميوه و سبزيها وجود دارند. ويتامين هاي مهم مورد نياز دوران بارداري کدام است؟ ويتامين :A مهمترين نقش ويتامين A ، تاثير در تشکيل سلولهاي مغز و شبکيه چشم است . ويتامين A در جگر، تخم مرغ ، لبنيات ، سبزيجات برگ سبز و زرد رنگ مانند هويج است . ويتامين :C ويتامين C، باعث تقويت سيستم ايمني مادر مي شود. به همين علت مصرف آن در دوران بارداري توصيه مي شود. تحقيقات نشان داده است . کمبود ويتامين Cمي تواند باعث افزايش فشارخون مادر در 3ماهه آخر بارداري شود. مهمترين منابع ويتامين C، ميوه ها بخصوص انواع مرکبات و سبزيجات است. اسيد فوليک :  يکي از مهمترين ويتامين ها، اسيدفوليک است . نياز به اين ويتامين به دليل افزايش حجم خون مادر افزايش مي يابد. کمبود اين ويتامين در هفته هاي اول بارداري مي تواند باعث ايجاد اختلالات عصبي در جنين شود. اسيدفوليک به طور عمده در انواع سبزيهاي داراي برگ سبز تيره ، لبو، کلم و پرتقال وجود دارد. املاح مهم مورد نياز در دوران بارداري کلسيم به دليل نقش مهم آن در ساخت اسکلت و استخوان هاي جنين و جلوگيري از پوکي استخوان در مادر، يکي از مهمترين املاح مورد نياز در دوران بارداري است . نکته قابل توجه اين است که متاسفانه مادران به ميزان کافي از مواد غذايي حاوي کلسيم استفاده نمي کنند. کلسيم در شير ، ماست ، پنير، ماهي ساردين و کيلکا وجود دارد.